Jak dobrze naprawdę znasz Księżyc?
Widzisz go prawie każdej nocy, ale Księżyc wciąż kryje wiele niespodzianek. Sześć pytań, które wykraczają poza podstawy – każde z krótkim wyjaśnieniem.
Czy wiesz?
- Powierzchnia Księżyca wynosi około 38 milionów kilometrów kwadratowych – mniej więcej wielkość Afryki i Australii razem wziętych. Jednak stanowi tylko około 1,2 procenta masy Ziemi.
- Księżyc ma prawie brak atmosfery, dlatego dźwięki nie mogą się rozchodzić, a niebo jest czarne nawet w ciągu dnia. Temperatury wahają się od około 120°C w świetle słonecznym do poniżej -130°C w nocy.
- Pełnia Księżyca nie jest dwa razy jaśniejsza niż Księżyc w połowie – jest około dziesięć razy jaśniejsza. W pełni Księżyca światło słoneczne pada prostopadle na powierzchnię, a cienie rzucane przez skały i kratery prawie znikają.
Księżyc Ziemi
Księżyc jest jedynym naturalnym satelitą Ziemi i najjaśniejszym obiektem na nocnym niebie po Słońcu. Jego szerokość wynosi około jedną czwartą szerokości Ziemi, krąży w średniej odległości około 384 000 kilometrów i obiega Ziemię w ciągu około 27 dni. Jego wpływ sięga znacznie poza samą urodę: kształtuje nasze pływy, stabilizuje nachylenie Ziemi i od tysięcy lat przewodniczy kalendarzom i kulturom.
Zawsze ta sama twarz
Księżyc obraca się wokół własnej osi w tym samym czasie, w jakim krąży wokół Ziemi, dlatego ta sama strona zawsze się do nas zwraca. Nazywa się to blokowaniem pływowym. Małe wahania jego orbity, znane jako libracja, pozwalają nam zobaczyć około 59 procent powierzchni w ciągu czasu, a nie tylko połowę.
Morza bez wody
Ciemne maria powstały, gdy lawa zalała ogromne kratery miliardy lat temu. Jaśniejsze obszary wysoczyzny są starszą, intensywnie pokratykowaną skorupą. Razem tworzą znany nam „obraz twarzy“, którą różne kultury widzą jako człowieka, królika lub inne kształty.
Zaćmienia
Zaćmienie Księżyca następuje, gdy Ziemia przechodzi bezpośrednio między Słońcem a Księżycem. Ponieważ orbita Księżyca jest nachylona, nie dzieje się to co miesiąc. W przeciwieństwie do zaćmień Słońca, zaćmienia Księżyca bezpiecznie obserwować gołym okiem.
Woda na Księżycu
Niektóre kratery w pobliżu biegunów Księżyca nigdy nie otrzymują światła słonecznego, a ich dna należą do najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym. Sondy kosmiczne znalazły tam dowody na lód wodny, który przyszłe ekspedycje mogą wykorzystać jako wodę pitną, tlen, a nawet paliwo raketowe.
Eksploracja strony odwróconej
Nikt nie widział strony odwróconej do 1959 roku, gdy sonda sowiecka ją sfotografowała. Ponieważ sam Księżyc blokuje sygnały radiowe z Ziemi, lądowanie tam jest trudne; pierwsze miękkie lądowanie na stronie odwróconej nastąpiło dopiero w 2019 roku, używając satelity przekaźnikowego do komunikacji.
Kurczący się i drżący świat
Księżyc nie ma tektoniki płyt, ale też nie jest całkowicie nieruchomy. Gdy jego wnętrze powoli się chłodzi, kurczy się nieznacznie, tworząc klify zwane progami, a sejsmometry zarejestrowały trzęsienia księżycowe, niektóre trwające kilka minut.